Süni intellektlə (ChatGPT, Midjourney və s.) ilk dəfə qarşılaşan hər kəs eyni şeyi düşünür: “Mən buna nə yazım ki, istədiyimi mənə versin?”. Bu yazıda Sİ dünyasının “sehrli açarı” olan Prompt haqqında hər şeyi öyrənəcəyik.
? Prompt nədir? (Hərfi və terminoloji mənası)
Hərfi mənası: İngilis dilindən tərcümədə “təhrik etmək“, “yönləndirmək” və ya “işarə vermək” deməkdir. Termin olaraq: Süni intellekt modelinə nə etməli olduğunu bildirən hər hansı bir mətn, sual və ya təlimatdır.
Siz Sİ-ə “Mənə bir tort resepti yaz” dediyinizdə, bu cümlə artıq bir prompt-dur.
? Promptlar harada istifadə olunur?
Süni intellektin növündən asılı olaraq promptlar fərqli məqsədlərə xidmət edir:
- Mətn yazarkən (ChatGPT, Claude): Məqalələr, e-poçtlar, kodlar və ya şeirlər yaratmaq üçün. ?
- Şəkil hazırlayarkən (Midjourney, DALL-E): Xəyalınızdakı mənzərəni təsvir etmək üçün. ?
- Video və Səs hazırlayarkən: Ssenari vermək və ya səsin tonunu müəyyən etmək üçün. ?
? Düzgün Prompt yazmağın “Qızıl Qaydası”
Süni intellekt sizin ağlınızdan keçənləri oxuya bilmir. Ona görə də nə qədər detallı olsanız, nəticə o qədər yaxşı olar. Gəlin müqayisə edək:
❌ Səhv (Çox ümumi): “Mənə bir işgüzar məktub yaz.”
✅ Düzgün (Detallı): “Mən mebel ustasıyam. Müştəriyə sifarişinin gecikəcəyi ilə bağlı nəzakətli bir üzrxahlıq məktubu yaz və onlara 10% endirim təklif et.”
? Nümunə Promptlar: Zəif və Güclü Müqayisə
Aşağıdakı cədvəldə süni intellektə necə müraciət etməyin fərqini görə bilərsiniz:
| Sahə | ❌ Zəif Prompt (Qısa və qeyri-dəqiq) | ✅ Güclü Prompt (Detallı və nəticəyönümlü) |
| Məqalə Yazmaq | “Kulinariya haqqında yazı yaz.” | “Yeni başlayanlar üçün kulinariya haqqında maraqlı bloq yazısı yaz. Tonu səmimi olsun, emojilərdən istifadə et və mətni 5 alt başlığa böl.” |
| Şəkil Yaratmaq | “Meşədə bir ev şəkli.” | “Payız fəslində, dumanlı bir meşənin ortasında, pəncərələrindən isti işıq gələn kiçik bir taxta ev. Realistik stil, 4k keyfiyyət, günbatımı işığı.” |
| Təsərrüfat/İş | “Pomidor xəstəlikləri haqqında məlumat ver.” | “Mən istixanada pomidor yetişdirirəm. Yarpaqlarda qara ləkələr yaranıb. Bunun səbəbləri və təbii müalicə üsulları haqqında mənə qısa bir bələdçi hazırla.” |
| Yaradıcılıq | “Mənə bir hekayə yaz.” | “XIX əsr Bakısında keçən, qədim bir xalçanın sirrindən bəhs edən qısa və sirli bir hekayə yaz. Baş qəhrəman gənc bir toxucu olsun.” |
?️ Yaxşı bir promptun tərkib hissələri:
- Rol verin: “Sən peşəkar bir aşpazsan…” və ya “Sən təcrübəli bir bağbansan…”.
- Kontekst (Məzmun) qurun: Niyə bu yazını istədiyinizi izah edin.
- Tapşırıq verin: “Məqalə yaz”, “Siyahı tut”, “Cədvəl qur”.
- Məhdudiyyətlər qoyun: “Çox uzun olmasın”, “Ciddi tonda olsun”, “Mətndə terminlərdən qaç”.
?️ Neqativ Prompt (Negative Prompt) nədir?
Bu, xüsusilə şəkil yaradan süni intellektlərdə istifadə olunur. Şəkildə nəyi görmək istəmədiyinizi bildirmək üçündür.
- Məsələn: Bir mənzərə şəkli istəyirsiniz, amma orada insan olmasını istəmirsiniz. Neqativ prompt hissəsinə “insan, bina, maşın” yazırsınız. Beləliklə, Sİ həmin elementləri şəkildən kənarlaşdırır. ??
? Sİ saytlarına görə promptlar fərqlənirmi?
Bəli! Hər “beyin” (model) fərqli dildə daha yaxşı anlayır:
- ChatGPT: Uzun, izahlı cümlələri çox sevir. Onunla sanki bir insanla danışırmış kimi söhbət edə bilərsiniz.
- Midjourney: Daha çox vergüllə ayrılmış açar sözləri (məsələn: cyberpunk, neon lights, 8k, realistic) üstün tutur.
✨ Prompt yazmağa köməkçi vasitələr
Əgər ağlınıza gəlmirsə, bu saytlar sizə kömək edə bilər:
- PromptHero: Başqalarının yazdığı ən yaxşı promptları görə bilərsiniz.
- AIPRM (Chrome əlavəsi): ChatGPT üçün minlərlə hazır “qəlib” təqdim edir.
? Kiçik bir məsləhət:
Süni intellektlə danışmaq özü bir dialoqdur. Əgər Sİ sizə çox uzun yazı ilə cavab verirsə, növbəti mesajda sadəcə “Daha sadə dildə izah et” və ya “Bunu bir az daha qısa xülasə et” yazaraq nəticəni təkmilləşdirə bilərsiniz.
Bəs siz süni intellektə ilk dəfə nə soruşmusunuz? Cavab sizi qane etdimi? Şərhlərdə müzakirə edək! ?
